• Ko e Heigoa?
• Ko e heigoa e tau fakakiteaga?
• Maeke nakai ke tului?
• Maeke fèfè au ke puipui au ke ua pouli e tau mata ha ko e AMD?
• Moua e au i fe e falu fakamaamaaga foki?

Ko e Heigoa?

Gagao mata ha ko e fuakau (fa iloa foki ko e ARMD poke AMD ko e gagao moua he tama vala kakano he uho tonu he pu mata. Ko e vala ia he mata ne maeke ai a taua ke kitia maali e tau mena oti.

Kaeke kua malona e uho mata ko e fakahegihegi ni he tau kala mata ti uka lahi ke totou pepa, fakaholo motoka poke taute e tau mena gahua lima, poke kitia mitaki e tau fofoga he tau tagata. Ua e faga gagao matapouli ha ko e fuakau (AMD) mòmò mo e pala.

AMD Mòmò. Ko e vahega gagao mata nei ne moua he tokologa he tau tagata mo e nakai tupu kelea lahi, mo e kehekehe foki e tau faga vahega he pouliaga he tau mata. Kitia e AMD mòmò hako e tau hi mata ago ne toka i loto he uho mata (macular). Falu magaaho nakai hokotia ke tuga e taha faga gago mata hagahagakeleea lahi ko e AMD pala.

AMD PALA. Nakai mukamuka lahi e vahega gagao mata nei ke moua ka e hagahagakelea lahi kaeke ke moua. Moua mai ka tupu e tau hokohoko foou he mata, maeke ke malona mo e pa toto mo e tafea ki tua he pu mata, mo e kelea e mata mo e pouli ai.

Ko e heigoa e tau fakakiteaga?

Kehekehe e tau fakakiteaga kae hanei e tau fakakiteaga fa kitia tumau:

• Pulefu e tau mata
  
• Uka ke totou poke kitia e tau mena ikiiki lalahi
  
• Nakai hakohako mitaki e tau laini mo e tau fakatino ka kitia.
  
• Uka ke kitia mitaki e tau fofoga he tau tagata
  
• Hegihegi e tau mata ka maama.
  
• Kitia maali ni e pouli he uho mata.
  

Ko e heigoa e mena ne tupu?

Nakai la iloa mitaki ko e moua fèfè e AMD kae kitia pehe ko e moua ha ko e gagao magafaoa poke moua ha ko e takatakai kaina ne nofo ai a ko e tuga e:

• Gagao magafaoa – ka fai a koe he magafaoa ne moua he AMD tivi tumau e tau mata haau
• Tau tagata ula tapaka
• Vela là –iloa pehe he mogo nei maeke he ve là ke malona e mata. Maeke ke puipui ka tau e tau sioata là 100% ne puipui aki e vela là, pulou e pulou laulahi ke fakamalu aki a koe.
  

Maeke nakai ke tului?

Nakai la moua ha lagatau ke tului aki e AMD mòmò.

Ua e puhala ke tului aki e AMD pala, ke tautaofi aki e tupu he gagao kae pete ia kaeke ke pouli e tau mata kua pouli tuai.

Fakaaoga e lagilagi hila (hot laser) ke tugi aki e tau matapotu he tau hokohoko toto ne toto ke he pu mata (Photocoagulation)

(Photodynamic therapy) Fakaaoga he lagi hila momoko (cold laser) mo e fakaaoga he taha vai fakahu ke kitia mo e tului aki e tau hokohoko toto ne tupu foou.

Maeke fèfè au ke puipui au ke ua pouli e tau mata ha ko e AMD?

Ko e mena mua ni ke hulu tumau e tau mata haau. Ka pouli ni e tau mata kua pouli tuai nakai liu ke kitia foki. Kua tomatoma ki a lautolu ne molea e 50 tau ke tivi tumau e tau mata he tau 5 tau oti ka e 2 tau ha lautolu ne ligaliga ke moua he gagao nei.

Ua ula tapaka, ka ula a koe, taofi. Kua moua mai he tau kumikumiaga pehe ko e fakalahi ua ke he lima e hagahaga kelea moe mukamuka he tau tagata ula tapaka ke moua he AMD mai ia lautolu ne nakai ula tapaka.

Kai 5+ he aho e tau fua lakau mo e tau vesetapolo. Kai fakalahi e tau laukou, (spinach and kale) mitaki e tau koloa fakameà toto ne toka he tau kai nei, ko e tau koloa ia koe e lutein mo e zeaxanthin, lata lahi mo e tau mata. Nakai moua e tau koloa ua nei he tino he tagata ka e maeke ke moua mai he tau laukou, fakapotopoto mogoia i loto he mata ke lagomatai ke puipui aki mai e he vela he là, fakatatai ke he vai ne tàkai aki e tino neke vela he là. (Sunscreen)

Moua e au i fe e falu fakamaamaaga foki?

Ha iai e matakau lagomatai he AMD ko e Retina NZ ke hea a koe ki ai, 0800 24 33 33. Peehi e numela 1 ke tutala ke he taha mai he matakau Retina New Zealand.