Skip to content. Skip to navigation.
You are here: Home / Learn about blindness / Factsheets / Eye condition factsheets / Te Mate Tongi

Te Mate Tongi

He aha rawa?

Ko te hēnga o te tongi (e mohiotia ana ko te ARMD/AMD rānei, tētahi mate kaumatua nō te tongi, arā, te ‘macula’, te wāhi iti rawa o te mata tuaroa e titiro hāngai whakamua ana, e kite ana i ngā mea whakanamunamu.

Kia tūkinotia tēnei wāhi o te titiro hāngai whakamua, ka mahue mai ki a tātou ko te kite i ngā taha, mā konei ka uaua te kōrero pukapuka, te ārahi waka, ngā mahi ā ringa, te mōhio rānei ki ngā kanohi tangata. E rua ngā momo AMD, ko te maroke tētahi, - ko te mākū tētahi.

Ko te AMD maroke – Kitea nuitia ai ko tēnei momo, kāre e tino taimaha rawa, arā ōna āhuatanga rerekē o te ngaromanga o te kite. Ko ngā tino tohu o te AMD maroke ko ngā parahanga iti, āhua kōwhai hoki e kiia nei he ‘drusen’ i te tongi. I ētahi wā, ko te tīmatanga tēnei o te mate taimaha kē atu, o te AMD mākū.

Ko te AMD mākū – ahakoa kāore e tino kite nuitia, he kino kē atu te pānga. Ko tēnei mea te AMD mākū, ka tupu ētahi iaia toto hē, ka pakaru, ka pipī atu ngā wai ki te kiko i muri o te whatu, ka tupu he wenewene, ka tino kāpō pea.

He aha ngā tohu?

He nui ngā rerekētanga o ngā tohu, engari ko ngā tino tohu he:

  • atarua nō te kite hāngai whakamua
  • uauatanga ki te kōrero pukapuka, ki te kite hoki i ngā mea whakanamunamu
  • te takawiri o ngā rārangi me ngā āhuahanga
  • te uauatanga o te mōhio ki ngā kanohi o tangata ē
  • te ohonga ki ngā rama kōrakorako
  • he kāpōtanga nui i waenganui tonu i te wāhi ka tirohia atu

He aha te pūtake o te mate tongi?

Kāore anō kia kitea rawatia te take o tēnei mate te AMD. Ahakoa rā, tērā ētahi pūtake ā-ira, ā-taiao hoki, e mōhiotia ana he pūtake e pā ai tēnei mate ki te tangata. Kei roto i ēnei:

  • Ko ngā tātai mate i roto i tōu whānau, mehemea he whanaunga ā toto kua pāngia e te AMD tō te tangata, me haere auau kia whakamātauria ngā whatu.
  • Ko te kaipaipa – he mōreareatanga nui tonu, e ai ki ngā rangahau.

Ka taea te mahi e te tākuta ?

Kāore he rongoā e mōhiotia ana mō te AMD maroke nei. E rua ngā rongoā matua mō te AMD mākū, ka taea te whakapōrori i te kainga o te mate, engari e kore e taea te whakahoki i te taonga nei i te kite a te whatu, mehemea kua ngaro kē. Ko te whakatepe mā te taiaho tētahi tikanga, he whakamahi i te taiaho wera hei whakatotoka i ngā iaia e turuturu nei i roto i te mata tuaroa. I ētahi wā mā tēnei mahi ka waiho tētahi wāhi kāpō i te mata tuaroa.

Ko te rongoā nei o te mahi ki te aho korikori, he whakamahi i te taiaho makariri, he tae kei roto ka oho i te mārama, hei kimi, hei whakatikatika i ngā iaia hē e tupu ana i roto.

Me pēhea e kauparea ai tēnei mate te papahewa kia kore ai e ngaro te kite a ōku whatu?

Ko te haere auau kia tirohia e te tākuta te huarahi tere e tino ora ai te kite a ō whatu.
Kia ngaro rā anō te kite i te tupuranga o ngā iaia nei, e kore e taea te whakahoki. Ko te kupu tohutohu ki te hunga kei runga ake i te 50, kia tirohia ō whatu ia 5 tau, mehemea kei roto te tangata i ngā rōpū e kitea nuitia ai tēnei mate, haere kia tirohia ngā whatu ia 2 tau.

Kaua e kaipaipa, mehemea he kaipaipa koe, whakamutua.
Kua kitea i ngā rangahau onā tata ake nei, ko te hunga kaipaipa, e rua ki te rima te kahanga ake o te pāpātanga e te mate nei te AMD, tēnā i te hunga kāore e kaipaipa.

Tātau mā! Kainga 5 + ia rā, he huarākau, he huawhenua!
Mehemea he rau kākāriki, pēnei i te pūhā me te kāpeti kale, ko te painga atu tēnā. He nui tonu ngā tāpiri irahiko i ēnei kai, pēnei i ngā lutein (me pēnei te whakahua he loo-tein) me te zeaxanthin (he ze-uh-zan-thin), ā, kitea ai ēnei i ngā rangahau he pai mō ngā whatu ora. Kāore e taea e te tinana tangata te hanga i ēnei matū, engari ka taea te whakaputu, ko aua wāhi whakaputuputu kei te tongi o te whatu. Ko ēnei matū e rua e mōhiotia ana, ka ārai atu i nga mahi hē a ngā hihinga kati UV nei, ānō nei koia ēnei ngā pani ārai māori a te whatu ake.

Me haere au ki whea mō ētahi āwhina, mō ētahi atu kōrero rānei?

Kei a Retina New Zealand te huhua o ngā kōrero, me ētahi rōpū tautoko mō te hunga kua pāngia e te AMD. Ka taea te whakapā atu ki tētahi kaitautoko rōpū hoa mā te waea atu ki 0800 24 33 33, me pēhi i te 1 mō ngā pātai toro whānui, me te īnoi kia kōrero koe ki tētahi kaitautoko rōpū hoa nā Retina New Zealand.